Tag Archives: ultradźwięki

Posted by Asystent
4 czerwca 2010
Leave a Comment

Ultradźwięki i ich zastosowanie w rehabilitacji

Działanie biologiczne ultradźwięków

Zgodnie z prawem Grotthusa-Drapera energia ultradźwięków wywołuje w tkankach odczyn, jeśli zostanie przez nie w dostatecznej ilości pochłonięta. Ultradźwięki wywołują w ustroju ludzkim wiele zmian spowodowanych działaniem ich energii. Zmiany te można podzielić na miejscowe, nazy­wane również pierwotnymi, oraz ogólne, określane jako wtórne.

Zmiany miejscowe (pierwotne)

Zmiany te występują w tkankach w chwili nadźwiękawiania i związa­ne są bezpośrednio z działaniem energii ultradźwięków, wywołującej wiele zmian fizycznych i chemicznych ograniczonych do miejsca jej oddziaływania. Pojęcie miejscowego (pierwotnego) działania ultradź­więków jest w swej istocie bardzo złożone. Składa się na nie kilka składowych, powodujących łącznie zmiany, które warunkują lecznicze wykorzystanie ultradźwięków. Spośród nich za najważniejsze uznać należy działanie mechaniczne, cieplne oraz fizykochemiczne.

  • Działanie mechaniczne
    Jest ono podstawową składową miejscowego (pierwotnego) wpływu ultradźwięków i obrazowo bywa nazywane mikromasażem. Spowodo­wane jest ono wahaniem ciśnień w przebiegu fali ultradźwiękowej. W krańcowych punktach amplitud ciśnień zachodzą istotne zmiany objętości komórek, rzędu 0,02%. Zmiany te zachodzą w bardzo krót­kim czasie, zależnym od częstotliwości ultradźwięków.
  • Działanie cieplne
    Powstaje ono w wyniku wytworzonego w tkankach ciepła, którego rozproszenie jest uzależnione od rodzaju tkanki. Stopień przegrzania zależy od dawki natężenia ultradźwięków, czasu nadźwiękawiania oraz właściwości fizycznych tkanki. Najsilniej przegrzewa się tkanka nerwowa, nieco słabiej tkanka mięśniowa, a najsłabiej tkanka tłusz­czowa. Największe jednak przegrzanie występuje w pobliżu po­wierzchni granicznych niejednorodnych struktur tkankowych, np. tkanki kostnej i tkanki mięśniowej, różniących się między sobą właściwościami. Na granicach tych tkanek występuje największe zagęszczenie energii, spowodowane głównie odbiciem fal ultradźwię­kowych. Wynika stąd swoistość skutków cieplnych wywołanych ultradźwiękami, powstające bowiem na granicach ośrodków różnice tem­peratur powodują m.in. zmiany w dyfuzji wewnątrzkomórkowej oraz między komórkami a przestrzeniami międzykomórkowymi. Należy podkreślić, że składowa cieplna stanowi tylko jeden z fragmentów działania ultradźwięków na tkanki.
  • Działanie fizykochemiczne
    Bardzo ważną składową działania ultradźwięków jest ich wpływ na chemizm oraz właściwości fizyczne tkanek. Wspomnieć tu należy o wpływie ultradźwięków na koloidy tkankowe, a mianowicie o wpły­wie na przyspieszenie rozpadu białek i na ich przemianę ze stanu żelu w zol oraz zwiększenie przewodności elektrycznej. Zachodzące pod wpływem ultradźwięków reakcje chemiczne polegają w większości na utlenianiu. Na uwagę zasługują reakcje w roztworach wodnych, w wyniku, których dochodzi do rozpadu wody na wodór i rodnik hy­droksylowy (OH~), stanowiący bardzo czynną biologicznie grupę atomów. Uważa się, że nasilenie zmian fizykochemicznych, zachodzących w tkankach pod wpływem ultradźwięków, zależy przede wszystkim od ich natężenia, a dopiero w następnej kolejności od czasu, rodzaju nadźwiękawianej tkanki i innych parametrów zabiegu.

Zmiany ogólne (wtórne)

Działanie ultradźwięków nie ogranicza się do wpływu miejscowego, bowiem obejmuje ono cały organizm. Dla przykładu można podać, że przez nadźwiękawianie okolic korzeni, splotów czy też zwojów nerwo­wych można drogą odruchową uzyskać zmiany w odległych narządach i układach ustroju. Uzyskuje się również efekty wskazujące na stymu­lację autonomicznego układu nerwowego. Dlatego też istotne jest, aby w planowaniu terapii ultradźwiękami pamiętać nie tylko o ich działaniu na okolicę schorzenia, ale również uwzględniać możliwości wpływu odruchowego, które stwarza nadźwiękawianie stref odrucho­wych Heada oraz okolicy zwojów i korzeni nerwowych.

Reasumując wiadomości o biologicznym wpływie ultradźwięków na ustrój, w uproszczeniu można stwierdzić, że podstawę leczniczego działania energii ultradźwiękowej stanowią następujące czynniki:

  1. wzmożenie przepuszczalności błon komórkowych,
  2. usprawnienie oddychania tkankowego i pobudzenie przemiany ma­terii komórek,
  3. zmiany w strukturze koloidów tkankowych i ich uwodnienie,
  4. zmiany w układach jonowych tkanek,
  5. zmiana odczynu tkanek w kierunku zasadowym,

Wymienione czynniki powodują wiele skutków biologicznych, które odgrywają ważną rolę w oddziaływaniu leczniczym ultradźwięków.

Należy do nich zaliczyć:

  1. działanie przeciwbólowe,
  2. zmniejszenie napięcia mięśni, powstawanie związków aktywnych biologicznie,
  3. wpływ na enzymy ustrojowe, rozszerzenie naczyń krwionośnych, stabilizacja układu współczulnego, hamowanie procesów zapalnych,
  4. przyspieszenie wchłaniania tkankowego,
  5. uwalnianie substancji histaminopodobnych w ilościach aktywnych biologicznie.

Jednym z ważnych zagadnień, które nasuwa się każdemu, kto stosuje ultradźwięki w celach leczniczych, jest sprawa ich szkodliwego oddzia­ływania na ustrój ludzki. Opinie o szkodliwym i destrukcyjnym wpływie ultradźwięków na tkanki żywe opierają się na wynikach doświadczeń przeprowadzanych na małych zwierzętach. Wyników tych nie można bezkrytycznie przenosić na warunki zabiegów leczniczych wykonywa­nych u człowieka. Wieloletnie obserwacje w różnych ośrodkach leczni­czych nie wykazały szkodliwych skutków działania ultradźwięków przy prawidłowej aparaturze, odpowiedniej dla danej choroby dawce i wła­ściwym wykonywaniu zabiegu. Spełnienie tych warunków chroni chore­go przed szkodliwym działaniem ultradźwięków i decyduje o skutecz­ności leczenia.

Wskazania i przeciwwskazania

Poniżej przytoczone są niektóre wskazania i przeciwwskazania do stosowania ultradźwięków.

Wskazania

  1. Efekt przeciwbólowy w chorobie zwyrodnieniowej oraz w zapaleniu okołostawowym;
  2. Resorpcja obrzęków;
  3. Przykurcze;
  4. Redukcja lub eliminacja małych skostnień;
  5. Skurcz mięśnia.

Przeciwwskazania

  1. Nie wolno stosować nad sercem, naczyniami i gonadami;
  2. Choroba nowotworowa;
  3. Zaburzenia krzepnięcia;
  4. Nie wolno stosować u niemowląt oraz dzieci.

FONOFOREZA (Ultrafonoforeza) w Katowicach

Jest to specyficzny zabieg. Polega on na wprowadzeniu do skóry, w trakcie zabiegu, określonego leku wzmagającego działanie lecznicze ultradźwięków. Efekt ten uzyskujemy poprzez dodanie leku do substancji sprzęgającej. Najczęściej są to leki rozszerzające naczynia krwionośne, leki przeciwzapalne oraz działające przeciwbólowo. Stosuje się substancje sprzęgające o różnej konsystencji, w postaci mazideł, kremów lub nawet maści. Warto dodać, że w miarę zwiększania gęstości substancji sprzęgającej ultradźwięki zostają pochłaniane na mniejszej głębokości, wywołując np. efekt termiczny w powierzchniowych warstwach tkanek.